คำศัพท์การดำน้ำเทคนิค
Technical Diving Glossary
1. พื้นฐานการดำน้ำเทคนิค
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Technical Diving | ดำน้ำเทคนิค | การดำน้ำที่ใช้อุปกรณ์ เทคนิค หรือแผนก๊าซเกินขอบเขตของการดำน้ำนันทนาการ เช่น การดำลึกเกิน 40 เมตร หรือดำในสภาพปิดเหนือศีรษะ |
| Overhead Environment | สภาพแวดล้อมปิดเหนือศีรษะ | สภาพแวดล้อมที่ไม่สามารถขึ้นสู่ผิวน้ำได้โดยตรง เช่น ถ้ำ เหมืองร้าง หรือซากเรือที่ต้องลอดผ่าน |
| Open Water (OW) | น้ำเปิด | สภาพแวดล้อมที่สามารถขึ้นสู่ผิวน้ำได้โดยตรงตลอดเวลา ไม่มีสิ่งกีดขวางเหนือศีรษะ |
| Cave Diving | ดำน้ำถ้ำ | การดำน้ำในระบบถ้ำที่มีเพดานหินปิดเหนือศีรษะ ต้องวางเส้นนำทางและใช้อุปกรณ์เทคนิคครบชุด |
| Mine Diving | ดำน้ำเหมือง | การดำน้ำในอุโมงค์หรือเหมืองร้างที่ถูกน้ำท่วม มีสภาพปิดเหนือศีรษะและอาจมีตะกอนสูง |
| Cavern Diving | ดำน้ำคาเวิร์น | การดำน้ำในบริเวณปากถ้ำที่ยังมองเห็นแสงธรรมชาติและทางออกได้ตลอดเวลา ไม่จำเป็นต้องวางเส้น |
| Cavern Zone | เขตแสงธรรมชาติ | บริเวณในปากถ้ำที่แสงแดดยังส่องถึง มักจำกัดที่ระยะแนวนอนไม่เกิน 60 เมตรจากทางเข้า |
| Dive Plan | แผนดำน้ำ | เอกสารหรือข้อตกลงที่ระบุความลึก เวลา ก๊าซ เส้นทาง จุดหยุดดีโค และขั้นตอนฉุกเฉินสำหรับไดฟ์นั้น ๆ |
| Dive Profile | โปรไฟล์ดำน้ำ | กราฟหรือแผนภาพแสดงความสัมพันธ์ระหว่างความลึกและเวลาตลอดไดฟ์ |
| Bottom Time (BT) | เวลาใต้น้ำ | ระยะเวลาที่ใช้ในช่วงความลึกหลักของไดฟ์ ก่อนเริ่มขึ้นและหยุดดีโค |
| Run Time (RT) | เวลารวมไดฟ์ | เวลาทั้งหมดนับตั้งแต่เริ่มลงน้ำจนกระทั่งขึ้นถึงผิวน้ำ รวมทุกจุดหยุดดีโค |
| Maximum Depth | ความลึกสูงสุด | จุดที่ลึกที่สุดที่นักดำน้ำแตะถึงในไดฟ์นั้น กำหนดค่า MOD และภาระดีโค |
| Average Depth | ความลึกเฉลี่ย | ค่าเฉลี่ยความลึกตลอดไดฟ์ ใช้ประเมินปริมาณก๊าซที่ใช้และภาระดีโคโดยรวม |
| Gas Switch | เปลี่ยนก๊าซ | ขั้นตอนการสลับจากก๊าซหนึ่งไปยังอีกก๊าซหนึ่งตามความลึกที่กำหนดในแผน เช่น เปลี่ยนจาก Trimix เป็น Nitrox เมื่อขึ้นมาถึงจุดดีโค |
| Turn Pressure / Turn Point | จุดกลับ | ความดันก๊าซหรือตำแหน่งที่นักดำน้ำต้องเริ่มเดินทางกลับ ช่วยให้ก๊าซสำรองเพียงพอสำหรับออก |
2. อุปกรณ์หลัก
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Cylinder / Tank | ถังดำน้ำ | ภาชนะแรงดันสูงสำหรับบรรจุก๊าซหายใจ มีหลายขนาดและวัสดุให้เลือกตามความต้องการ |
| Steel Tank | ถังเหล็ก | ถังที่มีน้ำหนักมากกว่าและมักจมน้ำดีกว่า ทำให้ต้องใช้น้ำหนักถ่วงน้อยลง การลอยตัวเปลี่ยนแปลงน้อยกว่าเมื่อก๊าซลดลง |
| Aluminum Tank (AL) | ถังอะลูมิเนียม | ถังที่เบากว่าบนบก แต่เมื่อก๊าซลดลงในช่วงท้ายไดฟ์จะลอยตัวมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด |
| Valve | วาล์วถัง | อุปกรณ์ที่คอถังสำหรับเปิด-ปิดการไหลของก๊าซ มีทั้งแบบ DIN และ Yoke |
| Backplate | แผ่นหลัง | แผ่นโลหะหรือพลาสติกแข็งที่ใช้ยึดฮาร์เนสและถุงลม เป็นโครงสร้างหลักของชุด BP/W |
| Harness | ฮาร์เนส | ระบบสายรัดที่ยึดแผ่นหลัง ถุงลม และถังเข้ากับลำตัวนักดำน้ำ |
| Wing / BCD / BC | ถุงลม | อุปกรณ์ควบคุมการลอยตัว สูบหรือปล่อยอากาศเพื่อปรับระดับลอยตัวในน้ำ |
| D-ring | ดีริง | ห่วงโลหะรูปตัว D สำหรับคลิปหรือแขวนอุปกรณ์ต่าง ๆ เช่น ไฟ รีล หรือถุงลมฉุกเฉิน |
| Bolt Snap | คลิปโบลต์สแนป | คลิปสปริงที่ออกแบบมาให้เปิด-ปิดด้วยมือเดียว ใช้เกี่ยวอุปกรณ์กับดีริงอย่างรวดเร็วและมั่นคง |
| Bungee / Shock Cord | บันจี้ | ยางยืดสำหรับรัดหรือจัดตำแหน่งถังหรืออุปกรณ์ให้แนบตัวและไม่เกะกะ |
| Slate | กระดานใต้น้ำ | แผ่นพลาสติกขาวหรือวัสดุที่เขียนได้ ใช้บันทึกแผนดำน้ำ สื่อสาร หรือจดข้อมูลใต้น้ำ |
| Wrist Slate | กระดานข้อมือ | กระดานบันทึกขนาดเล็กที่ผูกติดข้อมือ สะดวกสำหรับจดแผนหรือค่าก๊าซระหว่างดำ |
| Drysuit | ชุดดรายสูท | ชุดกันน้ำที่ปิดสนิท อากาศหรืออาร์กอนอยู่ภายในเพื่อป้องกันความเย็นและควบคุมการลอยตัว |
| Wetsuit | ชุดเวทสูท | ชุดนีโอพรีนที่ยอมให้น้ำซึมเข้าได้บ้าง ร่างกายอุ่นน้ำนั้นและใช้เป็นฉนวนความร้อน |
3. ชุดเร็กกูเลเตอร์
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Regulator | ชุดเร็กกูเลเตอร์ | ระบบอุปกรณ์ที่ลดแรงดันก๊าซจากถังและจ่ายให้นักดำน้ำหายใจได้ในแรงดันที่เหมาะสม |
| First Stage | ชุดลดแรงดันขั้นต้น | ส่วนที่ต่อกับวาล์วถัง ทำหน้าที่ลดแรงดันสูงจากถังลงเป็นแรงดันกลางสำหรับใช้งาน |
Second Stage | หัวจ่ายก๊าซ | ส่วนที่นักดำน้ำคาบ จ่ายก๊าซในแรงดันใกล้เคียงกับความดันรอบตัวในขณะหายใจ |
| Primary Regulator | เร็กหลัก | หัวจ่ายก๊าซตัวหลักที่ใช้หายใจปกติตลอดไดฟ์ มักต่อกับสายยาวในการดำน้ำเทคนิค |
| Backup Regulator | เร็กสำรอง | หัวจ่ายก๊าซสำรองที่ใช้เมื่อเร็กหลักขัดข้อง หรือบริจาคให้เพื่อนในสถานการณ์ฉุกเฉิน |
| Octopus | อ็อกโต้พัส | เร็กสำรองส่วนใหญ่สีเหลืองสด ใช้แบ่งก๊าซให้เพื่อนดำน้ำในกรณีฉุกเฉิน (พบบ่อยในการดำน้ำนันทนาการ) |
| SPG (Submersible Pressure Gauge) | เกจวัดแรงดันถัง | เกจแสดงความดันก๊าซคงเหลือในถัง ต้องตรวจสอบอย่างสม่ำเสมอระหว่างดำน้ำ |
| HP Port | ช่องแรงดันสูง | ช่องต่อบนเฟิร์สสเตจสำหรับต่อเกจแรงดันหรืออุปกรณ์ส่งข้อมูลความดัน |
| LP Port | ช่องแรงดันต่ำ | ช่องต่อสำหรับหัวจ่ายก๊าซ สายเติมลมถุงลม และอุปกรณ์ที่ใช้แรงดันกลาง |
| Long Hose | สายยาว | สายเชื่อมต่อเร็กหลักที่มีความยาวพิเศษ (มักยาว 1.5–2.1 เมตร) ออกแบบมาสำหรับแบ่งก๊าซในสภาพปิดเหนือศีรษะ |
| DIN Connection | ข้อต่อ DIN | ระบบต่อเร็กแบบเกลียวขัน ยึดแน่นและทนแรงดันสูงได้ดี เหมาะกับการดำน้ำเทคนิค |
| Yoke Connection | ข้อต่อโยค (A-clamp) | ระบบต่อเร็กแบบหนีบ ใช้กันแพร่หลายในการดำน้ำนันทนาการ แต่ทนแรงดันได้น้อยกว่า DIN |
| Intermediate Pressure (IP) | แรงดันกลาง | แรงดันก๊าซหลังผ่านเฟิร์สสเตจ โดยทั่วไปอยู่ที่ 8–10 บาร์เหนือแรงดันรอบตัว ใช้จ่ายไปยังหัวจ่ายก๊าซและถุงลม |
| Purge Button | ปุ่มเพิร์จ | ปุ่มบนหัวจ่ายก๊าซสำหรับกดให้ก๊าซไหลออกต่อเนื่อง ใช้ไล่น้ำออกจากหัวจ่ายหรือเช็คการทำงาน |
4. การจัดชุด (ถังหลัง / ถังข้าง)
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Backmount | ถังหลัง | การจัดชุดแบบมีถังอยู่ด้านหลังลำตัว เป็นรูปแบบมาตรฐานสำหรับการดำน้ำเทคนิคทั่วไป |
| Doubles / Twinset | ถังคู่ | ถังสองใบที่ยึดเข้าด้วยกัน เพิ่มปริมาณก๊าซและสร้างระบบสำรองซ้ำซ้อน (redundancy) |
| Manifold | แมนิโฟลด์ | ชุดวาล์วและท่อที่เชื่อมถังคู่ให้ก๊าซไหลถึงกันได้ มีวาล์วแยกกลางสำหรับแยกระบบเมื่อเกิดปัญหา |
| Isolator | วาล์วแยกกลาง | วาล์วตรงกลางแมนิโฟลด์ เปิดปกติและปิดเมื่อต้องแยกถังซ้าย-ขวาออกจากกัน (เช่น เมื่อเร็กรั่ว) |
| Sidemount | ถังข้าง | การจัดชุดที่ถังอยู่ที่ด้านข้างลำตัว ช่วยให้ลอดช่องแคบได้ดีกว่า เข้าถึงวาล์วได้โดยตรง และลดแรงกดบนหลัง |
| No Mount | ถือถังผ่านช่อง | เทคนิคถอดถังออกจากชุดแล้วถือหรือดันผ่านช่องที่แคบมาก ๆ ก่อนสวมกลับ |
| Butt Plate | เพลตท้ายถัง | แผ่นยึดหรือจุดคลิปที่ก้นถังข้าง ช่วยจัดทิศทางและมุมของถังให้เรียบร้อย |
| Top Clip / Bottom Clip | คลิปบน / คลิปล่าง | จุดยึดถังข้างสองจุด คลิปบนยึดกับบ่าหรือหัวถัง คลิปล่างยึดกับเพลตท้ายหรือสะโพก |
| Trim (Tank Trim) | การจัดทรงถัง | มุมและตำแหน่งของถังในน้ำ ถังที่จัดทรงดีควรขนานกับลำตัว ไม่ห้อยหรือกางออก |
| Bands | แบนด์รัดถัง | แถบโลหะหรือสแตนเลสที่รัดถังคู่เข้าด้วยกันผ่านแผ่นหลัง |
5. ถังเสริมและก๊าซสำรอง
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Bottom Gas / Back Gas | ก๊าซถังหลัก | ก๊าซในถังหลักที่ใช้ตลอดช่วงความลึกหลักของไดฟ์ ต้องมีปริมาณเพียงพอตามกฎสามส่วน |
| Stage Cylinder | ถังสเตจ | ถังเสริมที่พกติดตัวสำหรับก๊าซเดินทาง ก๊าซดีโค หรือก๊าซสำรอง ปกติแขวนที่ด้านซ้ายของลำตัว |
| Deco Cylinder / Deco Bottle | ถังก๊าซดีโค | ถังบรรจุก๊าซที่ใช้เฉพาะในช่วงการหยุดดีโค มักเป็นไนทร็อกซ์หรืออ็อกซิเจนบริสุทธิ์ |
| Travel Gas / Travel Mix | ก๊าซเดินทาง | ก๊าซที่ใช้ในช่วงลงหรือขึ้นก่อนถึงช่วงใช้ก๊าซหลักหรือก๊าซดีโค ต้องมี MOD ที่เหมาะสมกับความลึกนั้น ๆ |
| Pony Bottle | ถังฉุกเฉินขนาดเล็ก | ถังขนาดเล็กมากสำหรับก๊าซสำรองฉุกเฉิน ไม่ใช่ระบบซ้ำซ้อนแท้จริง แต่ช่วยในน้ำเปิดได้ |
| Drop Tank | ถังฝากจุด | ถังที่วางหรือฝากไว้ล่วงหน้าตามจุดในแผน เช่น ที่ระดับดีโค สำหรับรับก๊าซเพิ่มตามแผน |
| Bailout | ระบบก๊าซสำรองฉุกเฉิน | ก๊าซหรือระบบสำรองที่ใช้เมื่อระบบหลักขัดข้อง เช่น ในกรณี CCR ล้มเหลว นักดำน้ำต้องสลับไป OC bailout |
6. ก๊าซและการผสมก๊าซ
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Air | อากาศ | ก๊าซผสมธรรมชาติประกอบด้วย O₂ ประมาณ 21% และ N₂ ประมาณ 79% เหมาะสำหรับดำน้ำตื้น |
| Nitrox / EANx | ไนทร็อกซ์ | อากาศที่เพิ่มสัดส่วนออกซิเจนให้สูงกว่า 21% ลดภาระไนโตรเจน ยืด NDL แต่มี MOD ต่ำกว่าอากาศ |
| Trimix | ทริมิกซ์ | ก๊าซผสม O₂ + N₂ + He ฮีเลียมช่วยลดอาการมึน (narcosis) และความหนาแน่นก๊าซ เหมาะสำหรับดำลึก |
| Heliox | ฮีลิออกซ์ | ก๊าซผสม O₂ + He โดยไม่มีไนโตรเจน ใช้ในการดำน้ำลึกมากที่ต้องการลดอาการมึนสูงสุด |
| Oxygen (O₂) | ออกซิเจน | ก๊าซจำเป็นสำหรับการหายใจ แต่ PPO₂ ต้องไม่เกิน 1.4–1.6 ATA เพื่อป้องกันพิษออกซิเจน |
| Nitrogen (N₂) | ไนโตรเจน | ก๊าซเฉื่อยหลักในอากาศ ทำให้เกิดอาการมึน (narcosis) ที่ความดันสูง และสะสมในเนื้อเยื่อ ก่อภาระดีโค |
| Helium (He) | ฮีเลียม | ก๊าซเฉื่อยที่เบาและแพร่กระจายเร็ว ช่วยลดอาการมึนและความหนาแน่นของก๊าซ แต่ต้องวางแผนดีโคอย่างระมัดระวัง |
| Argon (Ar) | อาร์กอน | ก๊าซเฉื่อยที่นำความร้อนต่ำมาก นิยมใช้เติมชุดดรายสูทแทนอากาศเพื่อเก็บความร้อนในน้ำเย็น |
| FO₂ (Fraction of O₂) | สัดส่วนออกซิเจน | ค่าทศนิยมหรือเปอร์เซ็นต์ของออกซิเจนในก๊าซผสม เช่น EAN32 มี FO₂ = 0.32 |
| FHe (Fraction of He) | สัดส่วนฮีเลียม | ค่าทศนิยมหรือเปอร์เซ็นต์ของฮีเลียมในก๊าซผสม เช่น Trimix 21/35 มี FHe = 0.35 |
| Gas Analysis | การวิเคราะห์ก๊าซ | การตรวจสอบสัดส่วนก๊าซในถังด้วยเครื่องวัดก่อนใช้งาน เป็นขั้นตอนบังคับสำหรับก๊าซทุกชนิด |
| Gas Labeling | การติดฉลากถัง | การระบุชนิดก๊าซ ค่า FO₂ ค่า MOD และชื่อผู้วิเคราะห์บนฉลากที่ติดกับถัง เพื่อป้องกันการใช้ก๊าซผิด |
| Oxygen Analyzer | เครื่องวัดออกซิเจน | อุปกรณ์วัดสัดส่วนออกซิเจนในก๊าซผสม ต้องสอบเทียบกับอากาศ (21%) ก่อนใช้งานทุกครั้ง |
| Best Mix | ก๊าซที่เหมาะที่สุด | ส่วนผสมก๊าซที่ให้ค่า FO₂ สูงสุดโดยที่ PPO₂ ที่ความลึกสูงสุดไม่เกินค่าที่กำหนด เพื่อลดภาระดีโคให้น้อยที่สุด |
7. ความดันและฟิสิกส์ก๊าซ
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Absolute Pressure / ATA | ความดันสัมบูรณ์ | ความดันรวมทั้งหมด ณ ความลึกนั้น รวมแรงดันบรรยากาศ (1 ATA) บวกแรงดันน้ำ (0.1 ATA ต่อเมตร) |
| Ambient Pressure | ความดันรอบตัว | ความดันทั้งหมดที่กดรอบตัวนักดำน้ำ ณ ตำแหน่งนั้น ๆ เท่ากับ Absolute Pressure |
| Partial Pressure (PP) | ความดันย่อย | ส่วนของความดันที่มาจากก๊าซแต่ละชนิดในก๊าซผสม คำนวณจาก PP = F × P_total |
| PPO₂ / PO₂ | ความดันย่อยออกซิเจน | ค่าบ่งบอกความเข้มข้นของ O₂ ที่ร่างกายรับจริง กำหนด MOD และความปลอดภัยจากพิษออกซิเจน |
| MOD (Maximum Operating Depth) | ความลึกใช้งานสูงสุด | ความลึกมากที่สุดที่สามารถใช้ก๊าซนั้นได้อย่างปลอดภัย คำนวณจาก PPO₂ สูงสุดที่ยอมรับได้ |
| EAD (Equivalent Air Depth) | ความลึกเทียบอากาศ | ความลึกของอากาศที่ให้ภาระไนโตรเจนเท่ากับไนทร็อกซ์ที่ความลึกนั้น ใช้วางแผนดีโคด้วยตารางอากาศ |
| END (Equivalent Narcotic Depth) | ความลึกเทียบฤทธิ์มึน | ความลึกของอากาศที่ให้อาการมึนเท่ากับก๊าซผสมที่ใช้ ช่วยประเมินผลกระทบจาก narcosis |
| Bar | บาร์ | หน่วยความดันที่นิยมใช้ในยุโรปและวงการดำน้ำ 1 บาร์ ≈ 1 ATA ≈ 14.5 psi |
| psi | พีเอสไอ | หน่วยความดันแบบอิมพีเรียล (Pounds per Square Inch) นิยมใช้ในอเมริกา 1 psi ≈ 0.069 บาร์ |
| Boyle’s Law | กฎบอยล์ | ที่อุณหภูมิคงที่ ปริมาตรก๊าซแปรผกผันกับความดัน (P₁V₁ = P₂V₂) อธิบายการเปลี่ยนแปลงปริมาตรตามความลึก |
| Dalton’s Law | กฎดอลตัน | ความดันรวมของก๊าซผสมเท่ากับผลรวมของความดันย่อยของก๊าซแต่ละชนิด ใช้คำนวณ PPO₂ และ PPHe |
| Henry’s Law | กฎเฮนรี | ปริมาณก๊าซที่ละลายในของเหลวแปรผันตรงกับความดันย่อยของก๊าซนั้น อธิบายการอิ่มตัวของเนื้อเยื่อ |
8. การบริหารก๊าซ
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Gas Management | การบริหารก๊าซ | กระบวนการวางแผน ติดตาม และควบคุมการใช้ก๊าซตลอดไดฟ์เพื่อให้มีเพียงพอสำหรับทุกสถานการณ์ |
| Rule of Thirds | กฎสามส่วน | แบ่งก๊าซเป็น 3 ส่วน: 1/3 ใช้เดินหน้า 1/3 ใช้เดินกลับ 1/3 สำรองฉุกเฉิน ใช้กันแพร่หลายในการดำน้ำถ้ำ |
| Rule of Halves | กฎครึ่ง | แบ่งก๊าซ 1/2 ใช้ในไดฟ์ 1/2 สำรอง นิยมใช้เมื่อมีก๊าซเสริมหรือจุดวางก๊าซตามแผน |
| SAC / SCR (Surface Air Consumption) | อัตราใช้ก๊าซที่ผิวน้ำ | ค่าอัตราการใช้ก๊าซเมื่อเทียบกับที่ผิวน้ำ (ลิตร/นาที) ใช้คำนวณปริมาณก๊าซที่ต้องการสำหรับแผนดำน้ำ |
| RMV (Respiratory Minute Volume) | ปริมาตรหายใจต่อนาที | ปริมาตรก๊าซจริงที่หายใจในหนึ่งนาทีที่ผิวน้ำ คำนวณแม่นยำกว่า SAC เมื่อใช้ Trimix |
| Residual Nitrogen | ไนโตรเจนตกค้าง | ไนโตรเจนที่ยังคงอิ่มตัวในเนื้อเยื่อหลังจบไดฟ์ ส่งผลต่อแผนดำน้ำไดฟ์ถัดไป |
| On-gassing | การรับก๊าซเข้าเนื้อเยื่อ | กระบวนการที่ก๊าซเฉื่อยละลายเข้าสู่เนื้อเยื่อขณะความดันเพิ่มขึ้นระหว่างดำลง |
| Off-gassing / De-saturation | การคายก๊าซออกจากเนื้อเยื่อ | กระบวนการที่ก๊าซเฉื่อยออกจากเนื้อเยื่อเมื่อความดันลดลง เกิดในช่วงขึ้นและพักที่ผิวน้ำ |
9. การดีโคและการอิ่มตัวของก๊าซ
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Decompression (Deco) | การลดความดัน (ดีโค) | กระบวนการขึ้นสู่ผิวน้ำอย่างช้า ๆ พร้อมหยุดเป็นระยะเพื่อให้ร่างกายคายก๊าซเฉื่อยออกได้อย่างปลอดภัย |
| Decompression Stop | จุดหยุดดีโค | ระดับความลึกและระยะเวลาที่ต้องหยุดอยู่เพื่อให้ร่างกายคายก๊าซตามแบบจำลองดีโค |
| Safety Stop | จุดหยุดเพื่อความปลอดภัย | การหยุดพักสั้น ๆ (ปกติ 3–5 นาที ที่ 5 เมตร) เพื่อเพิ่มความปลอดภัย แม้ไม่มีภาระดีโคบังคับ |
| Deep Stop | จุดหยุดลึก | การหยุดพักในช่วงความลึกมากกว่าปกติตามบางแบบจำลอง เพื่อลดการก่อฟองก๊าซในระยะเริ่มต้น |
| Ceiling | เพดานดีโค | ความลึกตื้นสุดที่ยังห้ามขึ้นเกิน ณ ขณะนั้น การฝ่าเพดานขึ้นไปอาจก่อให้เกิด DCS |
| NDL (No-Decompression Limit) | ขีดจำกัดไม่ดีโค | เวลาสูงสุดที่สามารถอยู่ที่ความลึกนั้น ๆ และขึ้นตรงได้โดยไม่ต้องหยุดดีโค |
| TTS (Time To Surface) | เวลารวมสู่ผิวน้ำ | เวลาทั้งหมดที่ต้องใช้ตั้งแต่ตำแหน่งปัจจุบันจนขึ้นถึงผิวน้ำ รวมทุกจุดหยุดดีโค |
| Ascent Rate | อัตราการขึ้น | ความเร็วในการขึ้นสู่ผิวน้ำ มักกำหนดไว้ที่ 9–18 เมตร/นาทีขึ้นอยู่กับแบบจำลองที่ใช้ |
| Surface Interval (SI) | ช่วงพักระหว่างไดฟ์ | เวลาที่ใช้พักบนผิวน้ำระหว่างไดฟ์ ให้ร่างกายคายก๊าซเพิ่มเติมก่อนดำน้ำครั้งถัดไป |
| Deco Obligation | ภาระดีโค | จำนวนจุดหยุดและเวลารวมที่จำเป็นต้องทำเพื่อขึ้นสู่ผิวน้ำอย่างปลอดภัยตามแบบจำลอง |
| Bühlmann Model | แบบจำลองบึลมานน์ | แบบจำลองดีโคที่พัฒนาโดย Dr. Albert Bühlmann ใช้ compartment model 16 ช่อง เป็นพื้นฐานของซอฟต์แวร์ดำน้ำส่วนใหญ่ |
| M-Value | ค่า M (M-Value) | ขีดจำกัดความอิ่มตัวสูงสุดของก๊าซในแต่ละ compartment ที่ยอมรับได้ก่อนเกิด DCS |
| GF (Gradient Factor) | ค่าการอนุรักษ์ดีโค | ค่าพารามิเตอร์ (เช่น GF 30/85) ใช้ปรับระดับความอนุรักษ์ของแบบจำลอง Bühlmann ค่าต่ำ = อนุรักษ์มากกว่า |
10. สรีรวิทยาและอันตรายจากก๊าซ
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| DCS (Decompression Sickness / The Bends) | โรคน้ำหนีบ | ภาวะที่ก๊าซเฉื่อยก่อฟองขึ้นในเนื้อเยื่อหรือเลือดเมื่อขึ้นเร็วเกินไป อาการตั้งแต่ปวดข้อถึงเป็นอัมพาต |
| AGE (Arterial Gas Embolism) | ก๊าซอุดหลอดเลือดแดง | ฟองก๊าซเข้าสู่ระบบหลอดเลือดแดง มักเกิดจากกลั้นหายใจขณะขึ้น หรือปอดแตก อันตรายถึงชีวิต |
| DCI (Decompression Illness) | ภาวะป่วยจากการลดความดัน | คำรวมสำหรับ DCS และ AGE ใช้เมื่อยังไม่ระบุสาเหตุที่ชัดเจน |
| Nitrogen Narcosis | อาการมึนจากไนโตรเจน | อาการมึนงง สับสน และตัดสินใจช้าที่เกิดจากความดันย่อยไนโตรเจนสูง มักเริ่มรู้สึกได้ที่ความลึก 30+ เมตร |
| Oxygen Toxicity (CNS) | พิษออกซิเจนต่อระบบประสาทส่วนกลาง | เกิดเมื่อ PPO₂ สูงเกิน (>1.6 ATA) อาการ ได้แก่ ชัก มองเห็นผิดปกติ กล้ามเนื้อกระตุก อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตใต้น้ำ |
| Pulmonary O₂ Toxicity (UPTD/OTU) | พิษออกซิเจนต่อปอด | ผลสะสมจากรับออกซิเจนความดันสูงเป็นเวลานาน ทำให้ปอดอักเสบและสมรรถภาพลดลง วัดด้วยหน่วย OTU |
| Hypercapnia | ภาวะ CO₂ สูง | คาร์บอนไดออกไซด์สะสมในเลือดสูง เกิดจากหายใจตื้น ข้าม breathing หรือ scrubber เสื่อม ทำให้ปวดหัวและหมดสติ |
| Hypoxia | ภาวะออกซิเจนต่ำ | PPO₂ ต่ำเกิน อาจหมดสติอย่างฉับพลันโดยไม่มีอาการเตือน (shallow water blackout) เป็นอันตรายร้ายแรง |
| Hyperoxia | ภาวะออกซิเจนสูง | PPO₂ สูงเกินระดับปลอดภัย เพิ่มความเสี่ยงพิษออกซิเจนทั้งแบบ CNS และปอด |
| Barotrauma | บาดเจ็บจากความดัน | การบาดเจ็บของอวัยวะช่องอากาศในร่างกาย (หู ไซนัส ปอด) จากแรงดันที่เปลี่ยนแปลงอย่างไม่สมดุล |
| PFO (Patent Foramen Ovale) | รูผนังหัวใจปิดไม่สนิท | ช่องเปิดระหว่างห้องบนซ้าย-ขวาของหัวใจที่ไม่ปิดสนิทตั้งแต่กำเนิด อาจเพิ่มความเสี่ยง DCS บางกรณี |
| HPNS (High Pressure Nervous Syndrome) | กลุ่มอาการประสาทแรงดันสูง | อาการสั่น คลื่นไส้ และชักที่เกิดจากฮีเลียมในการดำน้ำลึกมากกว่า 150+ เมตร แตกต่างจาก narcosis |
11. การลอยตัวและการเคลื่อนที่
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Neutral Buoyancy | ลอยตัวกลาง | สภาวะที่แรงลอยตัวเท่ากับน้ำหนักรวม นักดำน้ำอยู่นิ่งโดยไม่ขึ้นหรือจมโดยไม่ต้องออกแรง |
| Trim | ทรงตัว | มุมลำตัวและสมดุลโดยรวมของนักดำน้ำในน้ำ ทรงตัวที่ดีควรขนานพื้นและสมดุลซ้าย-ขวา |
| Horizontal Trim | ทรงตัวแนวนอน | ลำตัวขนานกับพื้นทะเล/พื้นถ้ำ ลดแรงต้านน้ำและป้องกันการกวนตะกอนด้วยครีบ |
| Streamlining | การจัดชุดให้เพรียว | การจัดอุปกรณ์ทั้งหมดให้แนบลำตัว ลดแรงต้านน้ำ ป้องกันการเกี่ยวติด และประหยัดก๊าซ |
| Frog Kick | เตะกบ | เทคนิคเตะขาแบบกบ ประหยัดพลังงาน กวนตะกอนน้อย และคุมทิศทางได้ดีในสภาพปิด |
| Modified Flutter Kick | ฟรีทเทอร์ปรับ | เตะสลับขาแบบสั้น ๆ แทนที่จะเตะยาว ลดการกวนตะกอนจากพัดลมครีบ |
| Back Kick | เตะถอยหลัง | เทคนิคเคลื่อนถอยหลังโดยไม่หมุนตัว จำเป็นสำหรับการหลบในช่องแคบโดยไม่สูญเสียทิศ |
| Helicopter Turn | หมุนตัวอยู่กับที่ | การหมุนเปลี่ยนทิศโดยแทบไม่เคลื่อนตำแหน่ง ใช้ครีบปัดสลับทิศกันในแนวระนาบ |
| Cave Kick / Shuffle Kick | เตะถ้ำ | เทคนิคเตะที่เหมาะกับพื้นที่แคบ เช่น ขดขาและเตะสั้น ๆ เพื่อลดระยะห่างระหว่างครีบกับพื้น |
12. เชือกนำทางและการนำทางในถ้ำ
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Guideline | เส้นนำทาง | เส้นวางไว้ตลอดเส้นทางดำน้ำในถ้ำ/เหมือง ใช้เป็นอ้างอิงเพื่อนำทางกลับโดยเฉพาะในทัศนวิสัยต่ำ |
| Mainline / Gold Line | เส้นหลัก | เส้นถาวรหลักที่ติดตั้งตลอดระบบถ้ำ มักสีขาว/ทอง เป็นหลักอ้างอิงหลักในระบบ |
| Primary Reel | รีลหลัก | รีลขนาดใหญ่ใช้วางเส้นจากน้ำเปิดเข้าไปเชื่อมกับเส้นหลักในถ้ำ |
| Safety Reel / Spool | รีลนิรภัย | รีลหรือสปูลสำรองขนาดเล็ก ใช้เมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน เช่น เส้นขาดหรือทัศนวิสัยเป็นศูนย์ |
| Jump Reel / Jump Spool | รีลจัมพ์ | ใช้วางเส้นเชื่อมจากเส้นหลักไปยังเส้นสาขาอีกเส้นที่ไม่ต่อกันโดยตรง |
| Gap Reel / Gap Spool | รีลแก๊ป | ใช้เชื่อมช่วงขาดสั้น ๆ ระหว่างปลายเส้นถาวรสองเส้นที่อยู่ใกล้กันแต่ไม่ต่อกัน |
| Tie-off | จุดผูกเส้น | การผูกเส้นกับโครงสร้างหินหรือวัตถุคงที่ เพื่อยึดทิศทางและป้องกันเส้นหลุดหรือเคลื่อน |
| Primary Tie-off | จุดผูกหลัก | จุดผูกแรกนอกถ้ำหรือที่ทางเข้า ต้องผูกมั่นคงและมองเห็นชัดเจนจากด้านนอก |
| Secondary Tie-off | จุดผูกรอง | จุดผูกเพิ่มเติมภายในถ้ำเพื่อเพิ่มความมั่นคงและป้องกันเส้นหย่อน/เลื่อน |
| Line Arrow | ลูกศรทางออก | มาร์กเกอร์รูปลูกศรที่ติดบนเส้นโดยชี้ทิศทางออกสู่น้ำเปิดเสมอ |
| Cookie | คุกกี้ (มาร์กเกอร์ทีม) | มาร์กเกอร์ส่วนตัวที่ไม่บอกทิศ ใช้บ่งบอกว่าทีมนี้ใช้เส้นนี้ หรือระบุตำแหน่งแยกทาง |
| Line Trap | จุดเส้นติด | บริเวณที่เส้นตกซอกหินหรือเกี่ยวกับวัตถุ ทำให้ดึงเส้นไม่ออกและอาจกักนักดำน้ำ |
| Azimuth / Bearing | มุมทิศ / ค่าทิศ | ค่าองศาจากเข็มทิศ (0–360°) ใช้ระบุทิศทางการเดินทางหรือตำแหน่งของจุดต่าง ๆ ในแผนที่ถ้ำ |
13. ไฟและการสื่อสาร
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Primary Light | ไฟหลัก | ไฟฉายกำลังสูงสำหรับส่องทางและตรวจสอบอุปกรณ์ ต้องมี burn time เพียงพอสำหรับไดฟ์บวกสำรอง |
| Backup Light | ไฟสำรอง | ไฟฉายสำรองที่พกติดตัวอย่างน้อย 2 ดวง ต้องเข้าถึงได้ทันทีเมื่อไฟหลักดับ |
| Canister Light | ไฟแคนิสเตอร์ | ไฟฉายที่แยกหัวไฟ (light head) กับกระปุกแบตเตอรี่ออกจากกัน ให้กำลังสูงและ burn time นาน |
| Burn Time | เวลาใช้งานไฟ | ระยะเวลาที่ไฟทำงานได้ในระดับความสว่างที่กำหนด ต้องพิจารณาให้ครอบคลุมเวลาทั้งหมดของไดฟ์ |
| Hand Signals | สัญญาณมือ | ระบบสื่อสารด้วยมือใต้น้ำ เช่น กำปั้นชี้นิ้วโป้งขึ้น = ขึ้น วงกลม = OK ฝ่ามือออก = หยุด |
| Light Signals | สัญญาณไฟ | การสื่อสารด้วยการแกว่งหรือวนลำแสง เช่น วงกลม = OK สั่น = ปัญหา เส้นตรงเร็ว = ฉุกเฉิน |
| OK Signal | สัญญาณโอเค | วงแหวนนิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้ (ใต้น้ำ) หรือฝ่ามือแบนบนหัว (บนผิวน้ำ) หมายถึงทุกอย่างปกติดี |
| Thumb the Dive | สั่งยุติไดฟ์ | สัญญาณนิ้วโป้งชี้ขึ้นหมายถึงให้ยุติไดฟ์และเริ่มขึ้น ทุกคนในทีมต้องเคารพสัญญาณนี้ทันที |
| Touch Contact | การสื่อสารด้วยการสัมผัส | การสื่อสารและนำทางโดยจับมือหรือแตะตัวเพื่อนในสภาพทัศนวิสัยต่ำหรือเป็นศูนย์ |
14. เหตุฉุกเฉินและการฝึกดริล
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Out of Air (OOA) | ก๊าซหมด / ลมหมด | สถานการณ์ฉุกเฉินที่นักดำน้ำไม่สามารถหายใจจากระบบที่ใช้อยู่ได้ ต้องได้รับก๊าซจากเพื่อนทันที |
| Gas Sharing | การแบ่งก๊าซ | การส่งหัวจ่ายก๊าซสำรองให้เพื่อนที่ก๊าซหมด ทั้งสองคนขึ้นด้วยกันอย่างมีระเบียบ |
| Primary Donate | บริจาคเร็กหลัก | ในการดำน้ำเทคนิค ผู้ช่วยส่งหัวจ่ายก๊าซหลัก (long hose) ให้ผู้ประสบเหตุ แล้วใช้เร็กสำรองเอง |
| S-Drill | ดริลแบ่งก๊าซ (S-Drill) | การฝึกซ้อมขั้นตอนปล่อยสายยาวและแบ่งก๊าซอย่างมีระเบียบ ก่อนลงทุกไดฟ์ในถ้ำ |
| Valve Drill / Shutdown Drill | ดริลวาล์ว | การฝึกซ้อมปิดวาล์วเพื่อหยุดการรั่ว รักษาก๊าซที่เหลือ และสลับไปใช้ระบบสำรอง |
| Lost Buddy Drill | ดริลหาเพื่อน | ขั้นตอนค้นหาเพื่อนที่หายไปจากทีมในเวลาจำกัด (เช่น ภายใน 1 นาที) ก่อนตัดสินใจขึ้น |
| Lost Line Drill | ดริลหาเส้น | ขั้นตอนที่ฝึกซ้อมสำหรับกรณีพลัดหลงจากเส้นในถ้ำ รวมถึงการค้นหาด้วยรูปแบบวงกลม |
| Freeflow | เร็กไหลเอง (Freeflow) | ความผิดปกติที่หัวจ่ายก๊าซปล่อยก๊าซออกต่อเนื่องโดยไม่หยุด ต้องปิดวาล์วฝั่งนั้นและสลับระบบ |
| Entanglement | การพันติด | สถานการณ์ที่นักดำน้ำติดเชือก สาย ตาข่าย หรือสิ่งแปลกปลอม ต้องหยุดนิ่ง คิด แล้วค่อย ๆ แก้ไข |
| Siltout | ตะกอนฟุ้ง (Siltout) | สภาพที่ทัศนวิสัยลดลงเป็นศูนย์เนื่องจากตะกอนละเอียดฟุ้งกระจาย ต้องพึ่งเส้นนำทางและสัมผัสเพื่อน |
| Abort the Dive | ยุติไดฟ์ | การตัดสินใจหยุดแผนและเริ่มขึ้นตามขั้นตอนปลอดภัยเพราะเกิดปัญหาหรือเงื่อนไขไม่เป็นไปตามแผน |
| Golden Rule | กฎทอง: ใครก็สั่งกลับได้ | สมาชิกทุกคนมีสิทธิ์ยุติไดฟ์โดยไม่ต้องอธิบายเหตุผลและไม่ถูกโต้แย้ง ไม่มีการต่อรอง |
15. ธรณีวิทยาถ้ำและสิ่งแวดล้อม
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Karst | คาสต์ | ภูมิประเทศที่เกิดจากการละลายของหินปูน ก่อให้เกิดถ้ำ หลุมยุบ ตาน้ำ และระบบน้ำใต้ดิน |
| Sinkhole / Doline | หลุมยุบ | แอ่งหรือหลุมบนพื้นดินที่เกิดจากการยุบตัวของชั้นดิน/หิน เหนือโพรงหรือถ้ำที่ถูกกัดเซาะ |
| Blue Hole | หลุมสีน้ำเงิน | หลุมลึกใต้น้ำที่มีน้ำสีน้ำเงินเข้มจากความลึก มักเชื่อมกับระบบถ้ำหรือทะเลเปิด |
| Cenote | เซโนเต | หลุมยุบที่เปิดสู่แหล่งน้ำจืดใต้ดิน พบมากในคาบสมุทรยูคาทาน เม็กซิโก เป็นแหล่งดำน้ำถ้ำขึ้นชื่อ |
| Spring / Resurgence | ตาน้ำ / น้ำผุด | จุดที่น้ำใต้ดินจากระบบถ้ำไหลออกสู่ผิวดิน มักมีน้ำใสและกระแสน้ำออก (outflow) |
| Sump / Siphon | โพรงน้ำท่วมเต็ม | ช่วงในถ้ำแห้งที่น้ำท่วมถึงเพดานหิน บังคับต้องดำน้ำผ่านเพื่อเข้าถึงส่วนถัดไป |
| Stalactite | หินย้อย | การก่อตัวของแร่แคลไซต์ที่ห้อยลงมาจากเพดานถ้ำ เกิดจากน้ำที่มีแร่ธาตุหยดลงตามหลายพันปี |
| Stalagmite | หินงอก | การก่อตัวของแร่แคลไซต์ที่งอกขึ้นจากพื้นถ้ำ เกิดจากน้ำหยดลงจากหินย้อยด้านบน |
| Silt | ตะกอนละเอียด | ตะกอนเนื้อละเอียดที่ตกอยู่ก้นถ้ำหรือเหมือง ฟุ้งได้ง่ายมากจากการเตะครีบหรือกระแสน้ำ |
| Halocline | ชั้นแยกน้ำเค็ม-จืด | ชั้นที่น้ำจืดและน้ำเค็มพบกัน ทำให้ทัศนวิสัยบิดเบือนคล้ายหมอก พบในถ้ำติดชายฝั่ง |
| Thermocline | ชั้นแยกอุณหภูมิ | ชั้นน้ำที่อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ทำให้ทัศนวิสัยบิดเบือนคล้าย halocline |
16. CCR / Rebreather
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| CCR (Closed Circuit Rebreather) | รีบรีทเธอร์แบบปิด | ระบบที่นำก๊าซหายใจออกกลับมาใช้ใหม่ ดูดซับ CO₂ ออก และเติม O₂ ให้อัตโนมัติตาม setpoint |
| OC (Open Circuit) | วงจรเปิด (สคูบาทั่วไป) | ระบบสคูบาทั่วไปที่ปล่อยก๊าซหายใจออกสู่น้ำทุกครั้งที่หายใจออก |
| Scrubber | กระปุกดูดซับ CO₂ | ส่วนของ CCR ที่บรรจุสารดูดซับ (soda lime) สำหรับกำจัด CO₂ ออกจากก๊าซที่หายใจออก |
| Soda Lime | โซดาไลม์ | สารเคมีในกระปุก scrubber ที่ดูดซับ CO₂ มีอายุการใช้งานจำกัดตามปริมาณ CO₂ ที่ดูดซับ |
| Setpoint | ค่าเป้าหมาย PPO₂ | ค่า PPO₂ ที่ระบบ CCR พยายามรักษาไว้ในวงจรหายใจ มักกำหนดที่ 0.7 ATA (ต่ำ) และ 1.2–1.3 ATA (สูง) |
| Diluent | ก๊าซเจือจาง | ก๊าซ (เช่น อากาศหรือ Trimix) ที่ใช้เจือจาง O₂ ในวงจร CCR เพื่อควบคุม PPO₂ และปริมาตรลูป |
| Breathing Loop | วงจรหายใจ | เส้นทางก๊าซใน CCR ที่ก๊าซไหลเข้า-ออกปอดผ่านถุงปอดเทียม scrubber และหัวจ่าย |
| Counter-lung | ถุงปอดเทียม | ถุงยืดหยุ่นในวงจร CCR ที่รองรับปริมาตรก๊าซขณะหายใจ ทำให้ระบบรู้สึกเหมือน OC |
| Solenoid | โซลินอยด์ (วาล์วไฟฟ้า) | วาล์วไฟฟ้าที่ควบคุมการเติม O₂ อัตโนมัติเข้าวงจรเพื่อรักษา PPO₂ ตาม setpoint |
| ADV (Automatic Diluent Valve) | วาล์วเติมก๊าซเจือจางอัตโนมัติ | วาล์วเติมก๊าซเจือจางเข้าวงจรอัตโนมัติเมื่อปริมาตรลูปลดลง เช่น ขณะดำลง |
| MAV (Manual Add Valve) | วาล์วเติมมือ | วาล์วที่นักดำน้ำกดด้วยมือเพื่อเติม O₂ หรือก๊าซเจือจางเข้าวงจรเมื่อต้องการ |
| Bailout (CCR) | ระบบก๊าซสำรองฉุกเฉิน CCR | ถังและเร็ก OC สำรองที่พกติดตัว สำหรับสลับทันทีเมื่อ CCR ขัดข้องใต้น้ำ |
17. การสอนและการประเมิน
| English | ศัพท์ไทย | คำอธิบาย |
| Briefing | การบรีฟก่อนดำน้ำ | การอธิบายแผน เส้นทาง ก๊าซ สัญญาณ และขั้นตอนฉุกเฉินให้ทีมทราบก่อนลงน้ำ |
| Debrief | การดีบรีฟหลังดำน้ำ | การทบทวนสิ่งที่เกิดขึ้น ปัญหาที่พบ และบทเรียนที่ได้รับหลังสิ้นสุดไดฟ์ |
| Drill | การฝึกดริล | การซ้อมขั้นตอนเฉพาะซ้ำ ๆ ตามลำดับที่กำหนด เพื่อสร้าง muscle memory และความชำนาญ |
| Situational Awareness | การรับรู้สถานการณ์รอบตัว | ความสามารถในการรับรู้และติดตามตัวเอง ทีม ก๊าซ อุปกรณ์ และสภาพแวดล้อมตลอดเวลา |
| Team Awareness | การรับรู้ทีม | การติดตามตำแหน่ง สภาพ และสัญญาณของเพื่อนร่วมทีมอย่างต่อเนื่องระหว่างดำน้ำ |
| Standards | มาตรฐานการสอน | ข้อกำหนดขั้นต่ำด้านทักษะ ความรู้ และการปฏิบัติที่กำหนดโดยองค์กรรับรองสำหรับหลักสูตรนั้น ๆ |
| Evaluation Dive | ไดฟ์ประเมิน | การดำน้ำที่ใช้ประเมินทักษะและความรู้ของผู้เรียนตามเกณฑ์ของหลักสูตร |
| Remedial Training | การฝึกแก้จุดอ่อน | การฝึกเพิ่มเติมเพื่อพัฒนาทักษะที่ยังไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน ก่อนประเมินซ้ำ |
| Protocol / Procedure | ขั้นตอนปฏิบัติมาตรฐาน | ลำดับการทำงานที่กำหนดไว้อย่างชัดเจน เพื่อความสม่ำเสมอและความปลอดภัยในทุกไดฟ์ |